ชีววิทยาและลักษณะทั่วไปของหอยเป๋าฮื้อ

หอยเป๋าฮื้อ (Abalone) หรือหอยร้อยรูหรือหอยโข่งทะเล จัดเป็นหอยทะเลฝาเดียวอยู่ใน

Class Gastopoda
Order Archaeogastopoda
Family Haliotidae
Genus Haliotis

หอยเป๋าฮื้อถือเป็นผู้บริโภคระดับต้น ๆ ของห่วงโซ่อาหาร เนื่องจากมีนิสัยการกินแบบขูดขีด(grazer)สิ่งมีชีวิตตามซอกหิน อาหารของมันจะเป็นสาหร่ายทะเลที่มีอยู่ในธรรมชาติ รวมทั้งสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ที่อาศัยอยู่ตามพื้นผิวต่าง ๆ ในเวลากลางคืนมักจะออกเดินขูดอาหารโดยใช้อวัยวะส่วนหน้าที่เรียกว่า radula

หอยเป๋าฮื้อพบแพร่กระจายอยู่ทั่วโลกโดยขนาดจะต่างกันตามสภาพภูมิอากาศ ชนิดขนาดใหญ่จะอยู่ในเขตอบอุ่น ชนิดขนาดเล็กจะอยู่ในเขตร้อนและเขตหนาวจัด ชอบหลบแสงอยู่ใต้ซากปะการังและก้อนหินใต้น้ำ

ลักษณะเปลือกของหอยเป๋าฮื้อจะแบน เป็นรูปยาวรี ยอดเตี้ยคล้ายจานรี มีสีเขียวเข้ม น้ำตาลหรือแดงคล้ำ ตามขอบเปลือกมีช่องเล็ก ๆ (รูหายใจ) เรียงกันเป็นแถวยาวไปถึงขอบปาก ไม่มีฝาปิดเปลือก เท้าใหญ่ กล้ามเนื้อแข็งแรง

หอยเป๋าฮื้ออาศัยอยู่ในน้ำเค็มที่เป็นน้ำเค็มแท้ ๆ ไม่พบในบริเวณที่เป็นน้ำกร่อย กินพืชเป็นอาหาร ด้วยวิธีการขูดพื้นผิวที่เดินผ่านไปเรื่อย ๆ จึงมักพบอยู่ในบริเวณที่มีสาหร่ายมาก ๆ คือในน้ำที่ไม่ลึกหรือตื้นเกินไปและมีแสงสว่างส่องถึง ออกหาอาหารกินในเวลากลางคืน โดยช่วงกลางวันจะหลบอยู่ตามซอกหิน หอยเป๋าฮื้อมีหลายสี เช่น สีแดง ส้ม เขียวมะกอก โดยสีที่เกิดขึ้นส่วนหนึ่งจะขึ้นอยู่กับที่อยู่อาศัยและชนิดของอาหารที่กิน

หอยเป๋าฮื้อที่ค้นพบในโลกมีทั้งหมด 75 ชนิด ในจำนวนนี้ประมาณ 20 ชนิด มีขนาดใหญ่ มีราคาสูง และสามารถเพาะเลี้ยงในเชิงพาณิชย์ได้ ปัจจุบันประเทศที่ผลิตหอยเป๋าฮื้อได้มากคือประเทศออสเตรเลีย ญี่ปุ่นและเม็กซิโก

สำหรับประเทศไทยพบหอยเป๋าฮื้อในธรรมชาติตามกองหินและแนวประการรับใต้น้ำ มีอยู่ 3 ชนิด คือ Haliotis asinina, H.ovina และ H.Varia หอยเป๋าฮื้อพันธุ์ไทยเหล่านี้มีขนาดค่อนข้างเล็กเมื่อเปรียบเทียบกับสายพันธุ์ต่าง ๆ ที่มีจำหน่ายทั่วโลก

เมื่อปี พ.ศ.2532 ศูนย์พัฒนาประมงทะเลชายฝั่งตะวันออก จ.ระยอง ประสบความสำเร็จในการผลิตหอย H.asinina เป็นครั้งแรก ซึ่งหอยเป๋าฮื้อพันธุ์นี้มีความเป็นไปได้ทางการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์สูง เพราะว่ามีขนาดใหญ่ มีสัดส่วนของเนื้อที่ใช้เป็นอาหารมากกว่าอีก 2 ชนิด ในระยะเวลา 1 ปี จะมีขนาดถึง 4 เซนติเมตร พบแพร่กระจายทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน

หอยเป๋าฮื้อ H.asinina มีขนาดประมาณ 4 - 10 เซนติเมตร หนักประมาณ 30 - 250 กรัมต่อตัว มีลักษณะใกล้เคียงกับหอยเป๋าฮื้อของประเทศเกาหลีชนิด H. diversicolor supertexta ที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงในการผลิตในระดับอุตสาหกรรมส่งขายในตลาดค็อกเทล หอยเป๋าฮื้อ H.asinina อาศัยตามแนวโขดหิน ชายทะเลหรือเกาะที่มีปะการับแผ่นใต้น้ำที่ระดับความลึกตั้งแต่ 2 - 10 เมตร หอยชนิดนี้จะกินตะไคร่น้ำ (ไดอะตอมเกาะติด) หรือสาหร่ายสีแดงขนาดเล็กที่เกาะตามโขดหินใต้น้ำเป็นอาหารโดยจะออกหาอาหารกินเวลากลางคืน การรวบรวมหอยชนิดนี้ในธรรมชาติมักทำในเวลากลางวัน ขณะที่น้ำลงต่ำสุด

ปัจจุบันยังไม่มีการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ในประเทศไทย แต่มีการรวบรวมหอยเป๋าฮื้อชนิด H.asinina และ H. ovina จากธรรมชาติ เพื่อส่งภัตตาคารในลักษณะหอยสดที่กรุงเทพฯมาเป็นเวลานานแล้ว ปัจจุบันการบริโภคหอยแปรรูปหรือบรรจุกระป๋องของไทยนำเข้าจากต่างประเทศทั้งสิ้น

เนื่องจากหอยจากธรรมชาติมีจำนวนลดลงในขณะที่ยังมีผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายหน่วยงานจึงได้เริ่มต้นศึกษาหอยเป๋าฮื้อชนิดนี้อย่างจริงจังและพัฒนาเทคนิคการเพาะและอนุบาลจนสามารถควบคุมการปล่อยไข่และน้ำเชื้อได้ ตลอดปีมีการศึกษาการสร้างแหล่งสาหร่ายบนปะการังเทียมเพื่อพัฒนาการเพาะเลี้ยงหอยเป๋าฮื้อ