ระบบการทำฟาร์มเพาะเลี้ยงหอยเป๋าฮื้อ

ปัจจุบันเริ่มมีการทำฟาร์มหอยเป๋าฮื้อขึ้นในหลายประเทศเพื่อทดแทนผลผลิตที่ลดน้อยลง การทำฟาร์มหอยเป๋าฮื้อมี 2 ระบบคือ

• ระบบการเลี้ยงในทะเล (Sea farming)
• การทำฟาร์มบนบก (Landbase system)
  

1. ระบบการเลี้ยงในทะเล (Sea farming) คือการนำหอยไปปล่อยลงในแหล่งธรรมชาติ ซึ่งเราจะนำหอยมาจากการจับตามธรรมชาติหรือการนำมาจากการเพาะหรือการทำระบบการเลี้ยงแบบ long line คือ นำถังไปแขวนเชือกในทะเลคล้ายกับการเลี้ยงหอยนางรมหรือการห้อยแขวนจากแพ อยู่ในบริเวณที่มีน้ำเค็มสูงและคงที่ ไม่กระทบกับน้ำจืด การที่หอยเป๋าฮื้อมีการกินอาหารแบบขูดกินอาหารตามหิน ซึ่งไม่ชอบน้ำขุ่น ฉะนั้นในการทำ Sea farming ที่จะทำได้คือบริเวณจังหวัดระนอง ระยอง หรือตามเกาะแก่งต่างๆ ที่มีน้ำลึก ใส สะอาด แต่สิ่งที่น่าเป็นห่วงสำหรับการเลี้ยงแบบนี้คือ การเสี่ยงต่อการถูกขโมย ส่วนปัญหาทางด้านโรคในระบบการเลี้ยงในทะเลนั้นอาจจะน้อยเพราะมีการไหลเวียนของน้ำดี แต่ปัญหาอยู่ที่สิ่งมีชีวิตที่มาเกาะเช่น เพรียง ฟองน้ำ สามารถเข้าไปอุดตันถังที่เลี้ยงทำให้น้ำไม่ถ่ายเท

การเลี้ยงหอยเป๋าฮื้อในเมืองไทยยังไม่มีการเลี้ยงในเชิงธุรกิจ เนื่องจากเพิ่งจะเริ่มมีการผลิตลูกหอย และปริมาณของลูกหอยยังมีอยู่น้อย การเลี้ยงส่วนใหญ่ที่ประสบความสำเร็จจะเป็นหน่วยงานของกรมประมงที่นำลูกหอยไปเลี้ยงและอยู่ในแหล่งที่สามารถหาสาหร่ายทะเลได้ ซึ่งได้แก่ ศูนย์ศึกษาและพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน อ.ท่าใหม่ จ.จันทบุรี ใช้สาหร่ายวุ้น (Laurencia sp.) ซึ่งเกิดขึ้นเองในบ่อดิน สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดปัตตานี รวบรวมสาหร่ายผมนาง (Gracilaria sp.) จากอ่าวตะโล๊ะกาโป มาเลี้ยงได้ตลอดปีและที่นำสาหร่ายมาเลี้ยงในบ่อดินแล้วเก็บเกี่ยวมาเลี้ยงหอย

นอกจากนี้แล้วยังมีสถานีเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดเพชรบุรีและศูนย์พัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งหน่วยงานเหล่านี้จะเลี้ยงหอยในตะกร้าแล้วแขวนในบ่อคอนกรีตหรือปล่อยในบ่อและจัดวัสดุหลบซ่อนให้หอย ปล่อยหอยที่ความหนาแน่นระหว่าง 200 - 400 ตัวต่อตารางเมตร ให้สาหร่ายสดเป็นอาหารเก็บเศษอาหารออกทุกวัน เลี้ยงประมาณ 1 ปี ก็จะได้หอยขนาด 5 - 6 เซนติเมตร หรือน้ำหนัก 50 - 60 กรัมต่อตัว ซึ่งเป็นขนาดที่ตลาดต่างประเทศต้องการ สำหรับการเลี้ยงในตะกร้าแบบแขวนกับแพในทะเลหากน้ำมีตะกอนมากหรือมีคลื่นลมแรง หอยจะอ่อนแอและไม่สามารถจับอาหารกินได้ จะเติบโต ช้าและตายในที่สุด ส่วนการเลี้ยงแบบปล่อยลงในแหล่งปะการังเทียม (Sea raching) ปัจจุบันกำลังอยู่ระหว่างการเก็บข้อมูลโดยศูนย์พัฒนาประมงทะเลฝั่งตะวันออกจังหวัดระยอง ถ้าหากผลออกมาเป็นที่น่าพอใจก็จะเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการเพิ่มผลผลิตสัตว์น้ำและเป็นอาชีพสำหรับชาวประมงที่อาศัยอยู่ใกล้ทะเลต่อไป

2. การทำฟาร์มบนบก (Landbase system) ทำโดยจัดระบบการเลี้ยงที่คล้ายกับการเลี้ยงปลาตู้แต่เป็นระบบที่ใหญ่กว่า โดยการนำหอยจากโรงเพาะมาเลี้ยงให้ได้ขนาดที่ขายในระบบเลี้ยง น้ำที่ใช้จะต้องไหลตลอด ช่วยพาของเสียออกไป อาหารที่ใช้สามารถใช้ได้ทั้งอาหารธรรมชาติและอาหารสำเร็จที่ผลิตขึ้น โดยระบบนี้จะสามารถควบคุมปัจจัยเสี่ยงได้ในระดับหนึ่ง ระบบที่ใช้ในการเลี้ยงนี้ จะกล่าวถึงสถานที่เพาะเลี้ยงในระบบปิด ต้องมีการปรับสภาพให้สะอาด ทั้งในและนอกระบบ ที่เราเรียกกันว่า green aquaculture และแม้ว่าการเพาะเลี้ยงจะอยู่บนบก แต่การทำฟาร์มก็น่าจะอยู่ในจังหวัดที่มีทะเล แต่ไม่จำเป็นต้องอยู่ชิดติดกับทะเล เพราะน้ำที่เราใช้เลี้ยงควรเป็นน้ำทะเลจริง ซึ่งอาจต้องมีการขนส่งนำไปในขั้นเริ่มต้น ระบบที่ทำการวิจัยเป็นระบบที่ใช้น้ำทะเลประมาณ 280 ถึง 300 ตัน หมุนเวียนใช้และบำบัดอยู่ในระบบ จึงต้องมีการควบคุมความเค็มและปัจจัยอื่น ๆ ที่สำคัญให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมอยู่เสมอ

การพัฒนาการผลิตหอยเป๋าฮื้อเชิงพาณิชย์ในระบบการทำฟาร์มบนบก การศึกษาโครงสร้างหน้าที่และความสัมพันธ์ของระบบประสาทและระบบสืบพันธุ์ การศึกษาพยาธิกำเนิดของโรค การตรวจวินิจฉัย การรักษาและป้องกันโรคและอีกหลายเรื่องนับตั้งแต่ปี พ.ศ.2532 เป็นต้นมา ด้วยงบประมาณและเงินสนับสนุนการวิจัยกว่า 20 ล้านบาท ทั้งนี้เพื่อพัฒนาการเพาะเลี้ยงหอยเป๋าฮื้อพันธุ์ไทยสู่ตลาดโลกในเชิงพาณิชย์ต่อไป

ข้อดีของระบบการเลี้ยงบนบก

1. สามารถแก้ไขข้อจำกัดในด้านที่ตั้งของฟาร์มได้อย่างมี ประสิทธิภาพ

2. เลือกใช้อาหารได้ตามฤดูกาลและความเหมาะสม

3. ควบคุมได้การผลิตมากกว่า

4. ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย

ข้อสุดท้ายเป็นสิ่งคาดหวังสูงสุดในการทำฟาร์มบนบก เนื่องจากในอนาคตระบบการเพาะเลี้ยงจะต้องเข้าสู่ในระบบที่ค่อนข้างจะมีประสิทธิภาพสูง แข่งขันได้ และต้องเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทั้ง 3 ประเด็นนี้เป็นสิ่งสำคัญ ในช่วงแรกอาจจะต้องใช้ทุนค่อนข้างสูง แต่สามารถจะพัฒนาได้และในอนาคตก็สามารถที่จะนำทางด้านเทคโนโลยีอื่นหรือการวิจัยในเชิงลึกเข้ามาประกอบในการเพิ่มผลผลิตในระยะยาวได้ต่อไป